گزارش «جامعهی مدنی ایران پس از جنبش زن، زندگی، آزادی؛ سرکوب، بازتولید و چشماندازها»، در شرایطی منتشر میشود که ایران پس از پشت سر گذاشتن چند موج اعتراض داخلی، با یکی از سهمگینترین بحرانهای نظامی و اقتصادی دهههای اخیر دستوپنجه نرم میکند.
این مجموعه تحلیلی که بر اساس گفتوگو با ۲۱ تن از کنشگران و پژوهشگران داخل و خارج از کشور و بررسی دقیق ساختارهای حقوقی تدوین شده و فراتر از یک گزارش آماری ساده است، پنجرهای واقعبینانه به زیر پوست جامعه میگشاید. جامعهای که میان دو لبه تیغ بحرانهای خارجی و انسداد ساختاری داخلی گرفتار شده است.
وضعیت امروز تشکلها و شبکههای مستقل، محصول یک شب نیست و فرآیندی حاصل از همافزایی سه بزنگاه تاریخی است:
۱. جنبش زن، زندگی، آزادی: جنبشی که اگرچه هنجارهای اجتماعی و مطالبات بدنی و جنسیتی را به متن زیست روزمره مردم آورد، اما با تشدید سرکوب، هزینه سازماندهی را به شدت بالا برد.
۲. دی ۱۴۰۴: موجی از اعتراضات معیشتی که در پی سقوط ریال سر برآورد و پاسخ آن، قطع کامل ارتباطات و ضربه به بسترهای سازمانی جامعه مدنی بود.
۳. جنگ در اواخر ۱۴۰۴ و سال ۲۰۲۶: حملات نظامی ایالات متحده و اسرائیل که ساختار جامعه را بازآرایی کرد و اولویت جامعه را از تغییر به حق بقا و زندهماندن تغییر داد.
گزارش با پرداختن به این دورهها از سه منظر مختصات کنونی جامعه مدنی ایران را ترسیم میکند: نخست با تکیه بر نظریههای معاصر و روایتهای زیسته کنشگران، تعریفی بومی و کارکردی از جامعه مدنی در ایران ارائه میکند. در گام دوم، سازوکارهای چندلایه تضعیف جامعه مدنی را بررسی میکند؛ از مهندسی حقوقی و جرمانگاری گرفته تا امنیتیسازی فعالیتهای جمعی، انسداد فضای دیجیتال و فرسایش مادی ناشی از سایه همزمان جنگ و تحریم. گام سوم گزارش به شناسایی روندهای مسلط سالهای اخیر اختصاص دارد: چرخش از ساختارهای رسمی به شبکههای غیررسمی و مجازی، پدیدار شدن مقاومتهای روزمره در قالب سبک زندگی، نسلی شدن کنشگری و مشکل شکنندگی سازمانیابی و گسست در انتقال تجربه.
در این مجموعه میبینیم که جامعه مدنی ایران گرچه از تشکلیابی کلاسیک به سمت شبکههای افقی، سیال و مقاومتهای روزمره در سبک زندگی کوچ کرده و با منطق بقا پیش میرود، اما همچنان سرسختانه زنده است و در سطحی دیگر به حیات خود ادامه میدهد.
گزارش «جامعهی مدنی ایران پس از جنبش زن، زندگی، آزادی؛ سرکوب، بازتولید و چشماندازها» به کوشش «تارنمای داوطلب» تهیه و تدوین شده است.
