با نزدیک شدن به میانه سال ۲۰۲۶، در کنار جنگ ایران، کوبا نیز بار دیگر در مرکز اخبار قرار گرفته است. این کشور با ترکیبی از بحرانهای رو به افزایش اقتصادی و انسداد سیاسی روبروست، اما با وجود نارضایتی گسترده، ساختار قدرت همچنان ثبات خود را حفظ کرده است.
بر اساس مستندات موجود، پایداری حزب کمونیست کوبا (PCC) نتیجه بهکارگیری دقیق مکانیزمهای کنترلی است.
کوبا اکنون با یکی از عمیقترین بحرانهای اقتصادی تاریخ خود مواجه است که شاخصهای آن به وضوح در زندگی روزمره مردم مشخص است:
• سقوط ارزش پول ملی: در اوایل فوریه ۲۰۲۶، ارزش پزو در بازار غیررسمی به ۵۰۰ واحد در برابر یک دلار رسید، در حالی که این رقم چند ماه قبل ۴۰۰ واحد بود.
• شکاف دستمزد و هزینه: با میانگین حقوق ۷,۰۰۰ پزو (حدود ۱۴ دلار)، خرید کالاهای اساسی دشوار شده است؛ به طوری که یک شانه تخممرغ معادل حدود ۴۰٪ حقوق یک ماه (۳,۰۰۰ پزو) هزینه دارد.
• فلج شدن خدمات شهری: کمبود سوخت منجر به سهمیهبندی شدید شده و خدمات عمومی را مختل کرده است. برای نمونه، در هاوانا تنها ۴۴ دستگاه از ۱۰۶ کامیون حمل زباله فعال هستند که منجر به تجمع پسماند در سطح شهر شده است.
وقایع پس از اعتراضات سراسری ۱۱ جولای ۲۰۲۱ نشان میدهد که رژیم کوبا از یک الگوی مشخص برای خنثیسازی سازماندهی و اعتراض استفاده میکند.
۱. معماری سرکوب هدفمند
سیستم امنیتی کوبا فراتر از پلیس عمل کرده و لایههایی مختلف از جمله امنیت دولتی و شبکههای محلی را در بر میگیرد. استراتژی اصلی این نهادها، «پیشگیری از هماهنگی» است. آنها با شناسایی زودهنگام چهرههای تاثیرگذار و اعمال فشار بر خانوادهها و اطرافیان (سرکوب از طریق وابستگی)، هزینه مشارکت سیاسی را برای شهروندان عادی به شدت افزایش میدهند.
۲. استفاده ابزاری از قوانین قضایی
دستگاه قضایی با جرمانگاری رفتارهای اعتراضی، نقشی مهم در بازدارندگی دارد. صدور احکامی مانند حکم ۴۷۵/۲۰۲۵، فعالیتهایی را که پیشتر تخلف عادی محسوب میشدند تحت عنوان «خرابکاری» طبقهبندی میکند که میتواند مجازات اعدام یا حبس ابد در پی داشته باشد. این رویکرد با هدف ایجاد «نمونههای عبرتآموز» برای جامعه طراحی شده است.
۳. کنترل جریان اطلاعات
دولت با استفاده از انحصار شرکت مخابراتی ETECSA، در زمانهای حساس به قطع دسترسی محلی به اینترنت اقدام میکند تا از هماهنگی معترضان و انتشار تصاویر جلوگیری کند. همچنین قوانین امنیت سایبری جدید، هرگونه فعالیت انتقادی در فضای مجازی را به عنوان تهدید علیه امنیت ملی قلمداد میکند.
یکی از مهمترین عوامل کاهش فشار بر بدنه قدرت، موج گسترده مهاجرت است. بین سال ۲۰۲۱ تا اواسط ۲۰۲۴، بیش از ۸۶۰,۰۰۰ نفر از شهروندان کوبایی کشور را ترک کردهاند.
• خروج نیروهای محرک: اکثر مهاجران را افراد ۱۵ تا ۵۹ ساله تشکیل میدهند که پتانسیل اصلی برای سازماندهی اعتراضات داخلی محسوب میشوند.
• کاهش اصطکاک داخلی: خروج این افراد به عنوان یک «سوپاپ اطمینان» عمل کرده و از پتانسیل اعتراض میکاهد. کاهش اصطکاک داخلی یعنی رژیم با خارج کردن «عوامل ایجاد اصطکاک» (معترضان و جوانان) از چرخه سیاسی کشور، پایداری خود را تضمین و از اتفاقاتی که میتواند منجر به سقوطش شود، پیشگیری میکند.
در سال ۲۰۲۶ فشارهای خارجی به ویژه از سوی واشنگتن بر تامین انرژی کوبا متمرکز شده است. این فشارها که با هدف محدود کردن جریان نفت به جزیره اعمال میشود، اگرچه نارضایتی عمومی را تشدید کرده، اما همزمان قدرت دولت را در توزیع منابع کمیاب تقویت و آن را به ابزاری برای دیسپلین و سرکوب اجتماعی تبدیل کرده است.
کوبا نمونهای کلاسیک از رژیمهای اقتدارگراست که «طرد اجتماعی گسترده» لزوماً به «تغییر رژیم» منجر نمیشود. پایداری این ساختار در گرو توانایی آن در بالا بردن هزینه شخصی مشارکت، جلوگیری از شکلگیری همبستگی و استفاده از مهاجرت برای تخلیه پتانسیلهای اعتراضی جامعه است.
